Dr. Zulfiqar Behan

چيٽ، ڪتي ۽ سنڌي سڃاڻپ — چيٽي چنڊ جي روشنيءَ ڊاڪٽر ذوالفقار بھڻ   سنڌي تهذيب پنهنجي اندر موسمن، روايتن ۽ لوڪ دانائيءَ جو هڪ اهڙو سرسبز باغ آهي، جنهن ۾ هر مهينو پنهنجي الڳ خوشبو رکي ٿو. انهن مان چيٽ ۽ ڪتي ٻه اهم مهينا آهن، جيڪي نه رڳو موسمي تبديليءَ جي علامت آهن، پر سنڌي سماج جي فڪر ۽ لوڪ دانش کي به چٽو ڪن ٿا. چيٽ (چيتر) سنڌي سال جو پهريون مهينو آهي، جيڪو بهار جي آمد سان گڏ نئون جوش، نئون رنگ ۽ نيون اميدون کڻي اچي ٿو. فطرت هن مهيني ۾ ڄڻ ته نئين سر جيئري ٿي پوي ٿي—وڻ ٽڻ ساوا، گلن جا رنگ چمڪندڙ ۽ هوا خوشگوار ٿي ويندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو سنڌي قوم هن مهيني کي نئين سال جي شروعات طور ملهائي ٿي. ان جي ابتڙ، ڪتي (ڪارتڪ) سرءُ جي مند جو مهينو آهي، جيڪو آڪٽوبر-نومبر جي وچ ۾ اچي ٿو. هن وقت فطرت ۾ هڪ سنجيدگي، ٿڌاڻ ۽ سڪون جو احساس پيدا ٿئي ٿو. ڪتي زندگيءَ جي ان مرحلي جي نمائندگي ڪري ٿو، جتي انسان تجربن سان ڀرپور ٿي وڃي ٿو. سنڌي لوڪ ادب ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي: "چيٽ ڪتي هڪ جهڙو" هي چوڻي ڪنهن اهڙي حالت يا شخص لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جيڪو وقت جي تبديليءَ باوجود ساڳيو ئي رهي—نه حالتن سان بدلجي، ن...

 ٺيڪ آهي، اچو ته   Mean، Median ۽ Mode کي بلڪل آسان سنڌي ۾ مثال سان سمجهون: مثال: شاگردن جا نمبر آهن: 10, 20, 30, 40, 50 1) Mean (اوسط / سراسري) سڀ نمبر گڏ ڪريو، پوءِ تعداد تي ورهايو: \text{Mean} = \frac{10 + 20 + 30 + 40 + 50}{5} = 30 👉 يعني سراسري نمبر = 30 2) Median (وچ وارو نمبر) نمبرن کي ترتيب سان لکو (ننڍي کان وڏي تائين): 10, 20, 30, 40, 50 👉 وچ وارو نمبر = 30 3) Mode (گهڻا ڀيرو ايندڙ نمبر) جيڪو نمبر سڀ کان وڌيڪ ڀيرا اچي: مثال: 10, 20, 20, 30, 40 👉 هتي 20 ٻه ڀيرا آيو، تنهنڪري Mode = 20 ٻي مثال: 5, 10, 10, 15, 100 Mean = 28 Median = 10 Mode = 10 👉 هتي 100 وڏو نمبر آهي، تنهنڪري Mean وڌي ويو، پر Median اصل حالت وڌيڪ صحيح ڏيکاري ٿو آسان لفظن ۾: Mean → سراسري Median → وچ وارو Mode → سڀ کان وڌيڪ ايندڙ  

سنڌڙي توکي جوکو ڪابل ۽قنڌاران ڪيئي عالم اڪابر پڙهيل لکيل  هن پيشنگوئي کي شاه لطيف سان منسوب ڪن ٿا جيڪا درست ناهي   شيخ عبدالرحيم گرهوڙي (Abdul Raheem Girhorri) سنڌ جو صوفي بزرگ، ليکڪ ۽ شاعر ٿي گذريو آهي. ولادت  سن 1739ع ۾  شھادت 1778ع عبدالرحيم گرھوڙي سنڌ جو هڪ صوفي شاعر ۽ فڪر جو ماڻهو هو، جنهن جون ڪيتريون ڳالهيون ۽ بيت پيشنگوئيءَ جي صورت ۾ مشهور آهي پيشنگوئي سنڌڙي توکي جوکو ڪابل ۽ قنڌاران #Sindh #SindhiLiterature #Sufism #ShahLatif #Girhorri #History 📚 شاهه لطيف سان منسوب پيشنگوئي جي حقيقت تاريخي سچ ۽ شيخ عبدالرحيم گرهوڙي جو اصل مقام سنڌ جي علمي، ادبي ۽ روحاني روايتن ۾ صوفي بزرگن جو ڪردار انتهائي اهم رهيو آهي. انهن بزرگن نه صرف انسانيت، محبت ۽ امن جو پيغام ڏنو، پر پنهنجي شاعري ۽ فڪر ذريعي سماج جي رهنمائي پڻ ڪئي. اهڙن عظيم نالن ۾ Shah Abdul Latif Bhittai ۽ Sheikh Abdul Raheem Girhorri نمايان حيثيت رکن ٿا. پر افسوس سان چوڻو پوي ٿو ته وقت سان گڏ ڪيترين تاريخي حقيقتن ۾ تحريف يا غلط نسبت پيدا ٿي وئي آهي. اهڙي ئي هڪ اهم مثال اها مشهور پيشنگوئي آهي، جيڪا عام طور...

آبناءِ ھرمز جي اھميت ۽ تاريخي پسمنظر ڊاڪٽرذوالفقاربھڻ آبنا ءِ هرمز دنيا جي تمام اهم سامونڊي رستن مان هڪ آهي. هي نالو تاريخي، جاگرافيائي ۽ اقتصادي لحاظ کان وڏي اهميت رکي ٿو . آبناءِ هرمز (Aabna-e-Hormuz) ي تاريخ ۾ هڪ اهم اصطلاح آهي، جيڪو خاص طور تي عربن جي دور کان اڳ ۽ ان جي شروعاتي دور سان لاڳاپيل آهي . 1. لفظي معنيٰ " آبناءِ هرمز" ٻن لفظن مان ٺهيل آهي : آبناء = پٽ يا نسل هرمز = ايران جي ساساني بادشاهن ۾ هڪ مشهور نالو ( خاص طور تي هرمز يا هرمز IV) تنهنڪري آبناءِ هرمز جو مطلب ٿيو : هرمز جي اولاد يا ايرانين جو نسل .   آبنا ءِ هرمز ڇا آهي؟ Strait of Hormuz   ھي هڪ تنگ سامونڊي لنگهه آهي جيڪو : Persian Gulf کي Gulf of Oman سان ملائي ٿو . هي لنگهه ٻن ملڪن جي وچ ۾ واقع آهي : Iran Oman ان جي ويجهو United Arab Emirates پڻ موجود آهي . هي سامونڊي رستو لڳ ڀڳ 39 ڪلوميٽر ويڪرو آهي، پر جهازن جي اچ وڃ لاءِ اصل رستو ان کان به تنگ آهي .   هرمز” نالي جي نسبت /ڪيئن پيو “ هرمز” نالو اصل ۾ هڪ قديم ٻيٽ ۽ شهر سان لاڳاپيل آهي . اهو نال...