چيٽ، ڪتي ۽ سنڌي سڃاڻپ — چيٽي چنڊ جي روشنيءَ ڊاڪٽر ذوالفقار بھڻ
سنڌي تهذيب پنهنجي اندر موسمن، روايتن ۽ لوڪ دانائيءَ جو هڪ اهڙو سرسبز باغ آهي، جنهن ۾ هر مهينو پنهنجي الڳ خوشبو رکي ٿو. انهن مان چيٽ ۽ ڪتي ٻه اهم مهينا آهن، جيڪي نه رڳو موسمي تبديليءَ جي علامت آهن، پر سنڌي سماج جي فڪر ۽ لوڪ دانش کي به چٽو ڪن ٿا.
چيٽ (چيتر) سنڌي سال جو پهريون مهينو آهي، جيڪو بهار جي آمد سان گڏ نئون جوش، نئون رنگ ۽ نيون اميدون کڻي اچي ٿو. فطرت هن مهيني ۾ ڄڻ ته نئين سر جيئري ٿي پوي ٿي—وڻ ٽڻ ساوا، گلن جا رنگ چمڪندڙ ۽ هوا خوشگوار ٿي ويندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو سنڌي قوم هن مهيني کي نئين سال جي شروعات طور ملهائي ٿي.
ان جي ابتڙ، ڪتي (ڪارتڪ) سرءُ جي مند جو مهينو آهي، جيڪو آڪٽوبر-نومبر جي وچ ۾ اچي ٿو. هن وقت فطرت ۾ هڪ سنجيدگي، ٿڌاڻ ۽ سڪون جو احساس پيدا ٿئي ٿو. ڪتي زندگيءَ جي ان مرحلي جي نمائندگي ڪري ٿو، جتي انسان تجربن سان ڀرپور ٿي وڃي ٿو.
سنڌي لوڪ ادب ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي:
"چيٽ ڪتي هڪ جهڙو"
هي چوڻي ڪنهن اهڙي حالت يا شخص لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جيڪو وقت جي تبديليءَ باوجود ساڳيو ئي رهي—نه حالتن سان بدلجي، نه پنهنجي روش سان. اها چوڻي انساني نفسيات ۽ سماجي روين جي گهري عڪاسي ڪري ٿي.
چيٽي چنڊ — خوشي، سڃاڻپ ۽ اتحاد
چيٽ مهيني جي سڀ کان اهم ۽ روح پرور روايت چيٽي چنڊ آهي، جيڪو سنڌي نئين سال جي شروعات جو ڏينهن آهي. هي ڏينهن خاص طور تي وڏي عقيدت سان ملهايو ويندو آهي. سنڌي هندو برادري هن ڏينهن کي پنهنجي مذهبي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جي علامت طور ڏسي ٿي، جڏهن ته مجموعي طور تي هي ڏينهن سنڌي قوم جي گڏيل ورثي جي عڪاسي ڪري ٿو.
چيٽي چنڊ جي موقعي تي خاص طور هندو ڪميونٽي جا ماڻهو نوان ڪپڙا پائين ٿا، گهرن ۽ مندرن کي سينگاريو وڃي ٿو، جلوس ڪڍيا وڃن ٿا ۽ ڀڳتي گيت ڳايا وڃن ٿا. هن ڏينهن جو سڀ کان وڏو پيغام اميد، نئين شروعات ۽ انسانيت جي ڀلائي آهي. اهو ڏينهن اسان کي ياد ڏياري ٿو ته جيئن فطرت هر سال نئين سر جيئري ٿئي ٿي، تيئن انسان کي به پنهنجي اندر نواڻ، مثبت سوچ ۽ محبت پيدا ڪرڻ گهرجي.
چيٽ ۽ ڪتي صرف مهينا نه آهن، پر اهي زندگيءَ جي ٻن الڳ مرحلن جي علامت آهن—هڪ نواڻ ۽ شروعات، ٻيو پختگي ۽ سڪون. جڏهن ته چيٽي چنڊ اسان کي نئين اميدن سان جيئڻ، پنهنجي ثقافت سان جڙيل رهڻ ۽ گڏجي خوشيون ملهائڻ جو درس ڏئي ٿو.
سنڌي قوم جي سڃاڻپ انهن ئي روايتن، چوڻين ۽ ميلن سان زندهه آهي. جيڪڏهن اسان انهن کي سمجهي، سنڀالي ۽ ايندڙ نسلن تائين منتقل ڪنداسين، تڏهن ئي اسان جو ثقافتي ورثو سدائين سرسبز رهندو
۔
No comments:
Post a Comment