چيٽ، ڪتي ۽ سنڌي سڃاڻپ — چيٽي چنڊ جي روشنيءَ ڊاڪٽر ذوالفقار بھڻ سنڌي تهذيب پنهنجي اندر موسمن، روايتن ۽ لوڪ دانائيءَ جو هڪ اهڙو سرسبز باغ آهي، جنهن ۾ هر مهينو پنهنجي الڳ خوشبو رکي ٿو. انهن مان چيٽ ۽ ڪتي ٻه اهم مهينا آهن، جيڪي نه رڳو موسمي تبديليءَ جي علامت آهن، پر سنڌي سماج جي فڪر ۽ لوڪ دانش کي به چٽو ڪن ٿا. چيٽ (چيتر) سنڌي سال جو پهريون مهينو آهي، جيڪو بهار جي آمد سان گڏ نئون جوش، نئون رنگ ۽ نيون اميدون کڻي اچي ٿو. فطرت هن مهيني ۾ ڄڻ ته نئين سر جيئري ٿي پوي ٿي—وڻ ٽڻ ساوا، گلن جا رنگ چمڪندڙ ۽ هوا خوشگوار ٿي ويندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو سنڌي قوم هن مهيني کي نئين سال جي شروعات طور ملهائي ٿي. ان جي ابتڙ، ڪتي (ڪارتڪ) سرءُ جي مند جو مهينو آهي، جيڪو آڪٽوبر-نومبر جي وچ ۾ اچي ٿو. هن وقت فطرت ۾ هڪ سنجيدگي، ٿڌاڻ ۽ سڪون جو احساس پيدا ٿئي ٿو. ڪتي زندگيءَ جي ان مرحلي جي نمائندگي ڪري ٿو، جتي انسان تجربن سان ڀرپور ٿي وڃي ٿو. سنڌي لوڪ ادب ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي: "چيٽ ڪتي هڪ جهڙو" هي چوڻي ڪنهن اهڙي حالت يا شخص لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جيڪو وقت جي تبديليءَ باوجود ساڳيو ئي رهي—نه حالتن سان بدلجي، ن...
ٺيڪ آهي، اچو ته Mean، Median ۽ Mode کي بلڪل آسان سنڌي ۾ مثال سان سمجهون: مثال: شاگردن جا نمبر آهن: 10, 20, 30, 40, 50 1) Mean (اوسط / سراسري) سڀ نمبر گڏ ڪريو، پوءِ تعداد تي ورهايو: \text{Mean} = \frac{10 + 20 + 30 + 40 + 50}{5} = 30 👉 يعني سراسري نمبر = 30 2) Median (وچ وارو نمبر) نمبرن کي ترتيب سان لکو (ننڍي کان وڏي تائين): 10, 20, 30, 40, 50 👉 وچ وارو نمبر = 30 3) Mode (گهڻا ڀيرو ايندڙ نمبر) جيڪو نمبر سڀ کان وڌيڪ ڀيرا اچي: مثال: 10, 20, 20, 30, 40 👉 هتي 20 ٻه ڀيرا آيو، تنهنڪري Mode = 20 ٻي مثال: 5, 10, 10, 15, 100 Mean = 28 Median = 10 Mode = 10 👉 هتي 100 وڏو نمبر آهي، تنهنڪري Mean وڌي ويو، پر Median اصل حالت وڌيڪ صحيح ڏيکاري ٿو آسان لفظن ۾: Mean → سراسري Median → وچ وارو Mode → سڀ کان وڌيڪ ايندڙ