سماجي تحفظ ۽ نقد امدادي پروگرام: دنيا جي 89 ملڪن جا تجربا، پاڪستان جو Benazir Income Support Programme (BISP) تجزيو ڊاڪٽر ذوالفقار بھڻ

 سماجي تحفظ ۽ نقد امدادي پروگرام: دنيا جي 89 ملڪن جا تجربا، پاڪستان جي Benazir Income Support Programme (BISP) تجزيو 

ڊاڪٽر ذوالفقار بھڻ 

دنيا جي تاريخ ۾ غربت، بيروزگاري، بک، معاشي عدم مساوات ۽ سماجي محرومي هميشه وڏا چئلينج رهيا آهن. حڪومتن ۽ عالمي ادارن انهن مسئلن جي حل لاءِ مختلف پاليسيون ۽ پروگرام متعارف ڪرايا آهن. انهن مان هڪ اهم ۽ ڪامياب حڪمت عملي "سماجي تحفظ" (Social Protection) ۽ "نقد امدادي پروگرام" (Cash Transfer Programmes) آهي. اهڙن پروگرامن جو مقصد غريب، ڪمزور ۽ پٺتي پيل خاندانن کي مالي سهائتا فراهم ڪرڻ، سندن زندگي جي معيار کي بهتر بڻائڻ ۽ کين معاشي استحڪام مهيا ڪرڻ آهي.

اڄ دنيا جي مختلف براعظمن ۾ 89 کان وڌيڪ ملڪ اهڙا پروگرام هلائي رهيا آهن. انهن ۾ ايشيا، آفريڪا، يورپ، لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين جا ملڪ شامل آهن. پاڪستان جو بينظير انڪم سپورٽ پروگرام (BISP) پڻ اهڙن عالمي ماڊلن جو هڪ اهم حصو آهي.

سماجي تحفظ جو تصور

سماجي تحفظ مان مراد اهي پاليسيون، پروگرام ۽ قدم آهن جيڪي معاشري جي ڪمزور طبقن کي غربت، بيماري، بيروزگاري، معذوري، قدرتي آفتن ۽ ٻين معاشي خطرن کان بچائڻ لاءِ اختيار ڪيا ويندا آهن. انهن ۾ نقد امداد، خوراڪ جي مدد، تعليم ۽ صحت جون سهولتون، پينشن، بيروزگاري الائونس ۽ ٻيا امدادي پروگرام شامل آهن.

سماجي تحفظ جو بنيادي مقصد صرف مالي مدد فراهم ڪرڻ نه آهي، پر ماڻهن کي هڪ باعزت زندگي گذارڻ جا موقعا مهيا ڪرڻ پڻ آهي.

ايشيا جا تجربا

ايشيا ۾ ڪيترن ئي ملڪن سماجي تحفظ جا جديد ماڊل اختيار ڪيا آهن.

پاڪستان ۾ بينظير انڪم سپورٽ پروگرام لکين خاندانن کي مالي امداد فراهم ڪري رهيو آهي. هندستان ۾ PM-KISAN ۽ نيشنل سوشل اسسٽنس پروگرام ذريعي هارين ۽ غريب خاندانن جي مدد ڪئي وڃي ٿي. بنگلاديش ۾ انڪم سپورٽ پروگرام فار دي پوريسٽ، نيپال ۾ سوشل سيڪيورٽي الائونس پروگرام، ڀوٽان ۾ ويلفيئر اسڪيمون، سري لنڪا ۾ Aswesuma پروگرام ۽ مالديپ ۾ سوشل پروٽيڪشن اسڪيمون فعال آهن.

افغانستان، چين، منگوليا، انڊونيشيا، فلپائن، ويٽنام، ڪمبوڊيا، لاوس، ٿائيلينڊ، ملائيشيا، سنگاپور، تيمور ليسٽي، ازبڪستان، قازقستان، ڪرغزستان، تاجڪستان، آذربائيجان ۽ ترڪي به مختلف سماجي تحفظ جا پروگرام هلائي رهيا آهن.

انهن ملڪن ۾ نقد امداد سان گڏ تعليم، صحت ۽ غذائيت جي بهتري تي پڻ خاص ڌيان ڏنو وڃي ٿو.

آفريڪا جا تجربا

آفريڪا ۾ غربت جي شرح نسبتاً وڌيڪ هجڻ سبب سماجي تحفظ جا پروگرام وڏي اهميت رکن ٿا.

ڏکڻ آفريڪا جو Child Support Grant پروگرام عالمي سطح تي مشهور آهي. ڪينيا، يوگنڊا، تنزانيا، روانڊا، ايٿوپيا، صوماليا، سوڊان، مصر، مراڪش، تيونس، الجزائر، گهانا، نائيجيريا، سيرا ليون، لائبيريا، زامبيا، زمبابوي، ملاوي، موزمبيق، بوٽسوانا، نميبيا، ليسوٿو ۽ ايسواٽيني به سماجي تحفظ جا مختلف پروگرام هلائي رهيا آهن.

ايٿوپيا جو Productive Safety Net Programme خاص طور تي قابل ذڪر آهي، جنهن لکين ماڻهن کي خوراڪ جي کوٽ ۽ غربت مان نڪرڻ ۾ مدد ڏني آهي.

يورپ جا تجربا

يورپ ۾ سماجي تحفظ جو نظام دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافته نظامن مان هڪ آهي.

برطانيه جو Universal Credit، آئرلينڊ جا Social Welfare Payments، فرانس جو RSA، جرمني جو Bürgergeld، اسپين جو Minimum Vital Income، پرتگال، اٽلي، يونان، هالينڊ، بيلجيم، سويڊن، ناروي، فنلينڊ، ڊينمارڪ، پولينڊ، هنگري، رومانيا، بلغاريا، ڪروشيا ۽ سربيا جا مختلف سماجي تحفظ جا نظام شهرين کي معاشي تحفظ فراهم ڪن ٿا.

يورپي ماڊل جو خاص پهلو اهو آهي ته هتي سماجي تحفظ کي بنيادي شهري حق طور ڏٺو وڃي ٿو.

لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين جا تجربا

لاطيني آمريڪا سماجي تحفظ جي جديد ماڊلن جو مرڪز سمجهيو وڃي ٿو.

برازيل جو Bolsa Família، ميڪسيڪو جو Prospera، ارجنٽينا جو Asignación Universal por Hijo، چلي، پيرو، ڪولمبيا، ايڪواڊور، بوليويا، پيراگوئي، يوراگوئي، وينزويلا، ڪوسٽا ريڪا، پاناما، ڊومينيڪن ريپبلڪ، جميڪا، ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو، هيٽي، ايل سلواڊور، هونڊوراس ۽ گوئٽي مالا جا پروگرام غربت جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيا آهن.

برازيل جو Bolsa Família پروگرام خاص طور تي دنيا جي ڪامياب ترين نقد امدادي ماڊلن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. هن پروگرام جي نتيجي ۾ لکين ماڻهو غربت مان نڪري آيا ۽ ٻارن جي تعليم ۽ صحت جا اشارا بهتر ٿيا.

89 ملڪن جو مجموعي جائزو

هي 89 ملڪ سماجي تحفظ ۽ نقد امدادي پروگرامن ذريعي پنهنجي شهرين جي مدد ڪري رهيا آهن:

ايشيا (25 ملڪ)

پاڪستان، هندستان، بنگلاديش، نيپال، ڀوٽان، سري لنڪا، مالديپ، افغانستان، چين، منگوليا، انڊونيشيا، فلپائن، ويٽنام، ڪمبوڊيا، لاوس، ٿائيلينڊ، ملائيشيا، سنگاپور، تيمور ليسٽي، ازبڪستان، قازقستان، ڪرغزستان، تاجڪستان، آذربائيجان ۽ ترڪي.

آفريڪا (24 ملڪ)

ڏکڻ آفريڪا، ڪينيا، يوگنڊا، تنزانيا، روانڊا، ايٿوپيا، صوماليا، سوڊان، مصر، مراڪش، تيونس، الجزائر، گهانا، نائيجيريا، سيرا ليون، لائبيريا، زامبيا، زمبابوي، ملاوي، موزمبيق، بوٽسوانا، نميبيا، ليسوٿو ۽ ايسواٽيني.

يورپ (20 ملڪ)

برطانيه، آئرلينڊ، فرانس، جرمني، اسپين، پرتگال، اٽلي، يونان، هالينڊ، بيلجيم، سويڊن، ناروي، فنلينڊ، ڊينمارڪ، پولينڊ، هنگري، رومانيا، بلغاريا، ڪروشيا ۽ سربيا.

لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين (20 ملڪ)

برازيل، ميڪسيڪو، ارجنٽينا، چلي، پيرو، ڪولمبيا، ايڪواڊور، بوليويا، پيراگوئي، يوراگوئي، وينزويلا، ڪوسٽا ريڪا، پاناما، ڊومينيڪن ريپبلڪ، جميڪا، ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو، هيٽي، ايل سلواڊور، هونڊوراس ۽ گوئٽي مالا.

پاڪستان لاءِ سکڻ جهڙا سبق

دنيا جي انهن ملڪن جي تجربن مان پاڪستان لاءِ ڪيترائي اهم سبق نڪرن ٿا:

1. شفافيت ۽ احتساب: امداد جي ورڇ مڪمل شفافيت سان ٿيڻ گهرجي.

2. ڊجيٽل ادائيگيون: بئنڪن ۽ موبائل والٽس ذريعي امداد جي ادائيگي.

3. تعليم سان وابستگي: ٻارن جي اسڪول حاضري کي امداد سان ڳنڍڻ.

4. صحت سان وابستگي: ويڪسينيشن ۽ طبي معائنن کي لازمي بڻائڻ.

5. عورتن جي بااختياري: امداد سڌي طرح عورتن کي ڏيڻ.

6. مهارتن جي ترقي: امداد سان گڏ فني تربيت فراهم ڪرڻ.

7. روزگار جا موقعا: مستقل روزگار لاءِ مدد مهيا ڪرڻ.

8. ڊيٽا جو استعمال: مستحق خاندانن جي صحيح سڃاڻپ لاءِ جديد ڊيٽابيس.

9. مقامي سطح تي نگراني: ڪميونٽي جي شموليت سان نگراني جو نظام.

10. پائيدار ترقي: امداد کي مستقل انحصار بدران خودڪفالت ڏانهن وٺي وڃڻ.

بينظير انڪم سپورٽ پروگرام جو مستقبل

پاڪستان ۾ بينظير انڪم سپورٽ پروگرام غربت جي خاتمي لاءِ هڪ اهم اوزار ثابت ٿيو آهي. بهرحال، عالمي تجربن کي نظر ۾ رکندي ان کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي ضرورت آهي. پروگرام کي تعليم، صحت، مهارتن جي ترقي، ننڍن ڪاروبارن ۽ روزگار جي منصوبن سان ڳنڍڻ گهرجي ته جيئن مستحق خاندان مستقل طور تي غربت مان نڪري سگهن.

مطلب ته سماجي تحفظ ۽ نقد امدادي پروگرام جديد فلاحي رياست جو اهم ستون آهن. دنيا جي 89 ملڪن جا تجربا ثابت ڪن ٿا ته جيڪڏهن حڪومتون شفاف، منظم ۽ پائيدار پاليسيون اختيار ڪن ته غربت ۾ نمايان گهٽتائي آڻي سگهجي ٿي. برازيل، ميڪسيڪو، ڏکڻ آفريڪا، ايٿوپيا، برطانيه ۽ پاڪستان جا تجربا ان ڳالهه جو ثبوت آهن ته مناسب حڪمت عملي سان سماجي تحفظ صرف امداد نه، پر انساني ترقي، سماجي انصاف ۽ قومي خوشحالي جو ذريعو بڻجي سگهي ٿو.

ان ڪري پاڪستان کي گهرجي ته عالمي تجربن مان سکندي پنهنجي سماجي تحفظ جي نظام کي وڌيڪ مضبوط، جامع ۽ پائيدار بڻائي، جيئن هر شهري کي عزت، تحفظ ۽ بهتر مستقبل جا موقعا فراهم ٿي سگهن.

بينظير انڪم سپورٽ پروگرام (BISP) پاڪستان جو هڪ اهم سماجي تحفظ وارو پروگرام آهي، جيڪو غريب ۽ مستحق خاندانن کي مالي سهارو فراهم ڪري ٿو. هن پروگرام جو بنيادي مقصد غربت ۾ گهٽتائي آڻڻ ۽ سماج ۾ معاشي توازن پيدا ڪرڻ آهي. جڏهن هي پروگرام تسلسل سان جاري رهي ٿو ته سماجي نظام کي مضبوط ۽ مستحڪم ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو.

سماجي نظام مان مراد اهو مجموعي ڍانچو آهي جنهن ۾ معاشري جا ادارا، خاندان، معيشت ۽ سماجي رشتا شامل هوندا آهن. هڪ منظم سماجي نظام ۾ هر فرد کي پنهنجي بنيادي ضرورتن جهڙوڪ کاڌو، تعليم، صحت ۽ روزگار تائين رسائي حاصل هوندي آهي. پاڪستان جهڙي ملڪ ۾ جتي معاشي فرق موجود آهي، اتي اهڙا پروگرام انتهائي ضروري بڻجي وڃن ٿا.

Benazir Income Support Programme غريب طبقن کي سڌو مالي سهارو ڏئي سماجي نظام ۾ توازن پيدا ڪري ٿو. خاص طور تي عورتن کي مالي مدد ڏيڻ سان گهر جي سطح تي استحڪام اچي ٿو ۽ خاندان جو نظام وڌيڪ مضبوط ٿئي ٿو.

هن پروگرام جي تسلسل سان تعليم ۽ صحت تي به مثبت اثر پوي ٿو، ڇو ته غريب خاندان پنهنجن ٻارن جي پڙهائي ۽ بنيادي علاج تي بهتر ڌيان ڏئي سگهن ٿا. ان سان سماج اندر غربت، محرومي ۽ عدم توازن آهستي آهستي گهٽجي ٿو.

نتيجي طور، بينظير انڪم سپورٽ پروگرام جو جاري رهڻ صرف مالي مدد تائين محدود نه آهي، پر اهو سماجي نظام جي مضبوطي، استحڪام ۽ بهتري لاءِ هڪ اهم ستون آهي.

My Six-Week Learning Journey with Team Pakistan – GPE KIX EMAP Hub

 

My Six-Week Learning Journey with Team Pakistan – GPE KIX EMAP Hub

Over the past six weeks, I had the privilege of participating in the GPE KIX EMAP Hub learning program as a member of Team Pakistan. This journey was an enriching experience that enhanced my professional knowledge, strengthened my research skills, and expanded my understanding of evidence-based educational practices.

Throughout the program, I engaged in a series of learning activities, discussions, and collaborative exercises with colleagues from Pakistan and international experts. Each week introduced new concepts, innovative approaches, and practical strategies for addressing educational challenges through research and knowledge exchange.

One of the most rewarding aspects of this journey was the opportunity to work closely with an outstanding team of professionals. The collaborative environment encouraged the sharing of ideas, mutual learning, and collective problem-solving. Through teamwork, we explored diverse perspectives and learned how evidence can be effectively used to inform educational policy and practice.

The program also provided valuable exposure to global experiences and best practices. Interacting with participants and facilitators from different backgrounds broadened my perspective and deepened my appreciation of international collaboration in education.

I am sincerely grateful to the School Education & Literacy Department (SE&LD), Government of Sindh, for nominating and supporting our participation in this important initiative. My heartfelt thanks also go to GPE KIX and the EMAP Hub for creating a platform that promotes learning, innovation, and knowledge sharing across countries.

Special appreciation is extended to Dr. Aftab Ahmed Shaikh for his leadership and guidance throughout this journey. I also thank my fellow Team Pakistan members, particularly Ms. Sadaf Raheem and all colleagues, whose dedication, cooperation, and commitment contributed significantly to our collective success.

Receiving the certificate at the completion of this six-week journey is not only a recognition of learning but also a reminder of our responsibility to apply this knowledge for the improvement of education in Pakistan. I look forward to continuing this spirit of collaboration, research, and lifelong learning in the years ahead.

Together, we learned, shared, collaborated, and grew.

I am honored to have been part of the GPE KIX–EMAP Hub Team Pakistan initiative and to have successfully earned the certificate

 🌍 Proud Moment – Learning, Collaboration, and Global Recognition! 🎓✨

I am honored to have been part of the GPE KIX–EMAP Hub Team Pakistan initiative and to have successfully earned the certificate through this valuable learning journey.

I sincerely thank the School Education & Literacy Department (SE&LD), SEPC Government of Sindh, for providing this wonderful opportunity to engage in global learning, research, and knowledge exchange. This experience has enriched my professional understanding, broadened my perspective, and strengthened my commitment to educational improvement.

My heartfelt gratitude goes to our global partners, GPE KIX and EMAP Hub, for creating an excellent platform for collaborative learning, sharing innovative ideas, and connecting education professionals across countries. The exchange of knowledge and experiences with colleagues and international experts was truly inspiring.

Special thanks to Dr. Aftab Ahmed Shaikh for his visionary leadership and guidance throughout this journey. I also appreciate the dedication and teamwork of all members of Team Pakistan, especially Mr.Prem Sagar , Ms. Sadaf and fellow colleagues whose hard work made this achievement possible.

Together, we learn, grow, and contribute to shaping a better future for education.

#GPEKIX #EMAPHub #TeamPakistan #SELD #Education #ProfessionalDevelopment #GPE  #CollaborativeLearning #KnowledgeExchange #Research #SindhEducation #GlobalLearning #CertificateAchievement #DrZulfiqarBehan

Zulfiqar Behan Dr. Zulifiqar Behan

سماج سڌارڪ ،سنڌ جي وڏي سماجي ڀلائي جي تنظيم جي بانيڪار ، ماهر تعليم سائين ڊاڪٽر سليمان شيخ صاحب جي 84 هين سالگرھ سگا ڪراچي شاخ طرفان 4 جون 2026 تي آرٽس ڪائونسل ڪراچي ۾ ملهائي وئي

 سماج سڌارڪ ،سنڌ جي وڏي سماجي ڀلائي جي تنظيم جي بانيڪار ، ماهر تعليم سائين  ڊاڪٽر سليمان شيخ صاحب جي  84 هين سالگرھ  سگا ڪراچي شاخ طرفان 4 جون 2026 تي آرٽس ڪائونسل ڪراچي ۾ ملهائي وئي.

سچ پچ اسين خوش قسمت آهيون جو هڪ انقلابي ، عملي خدمت جو باڪمال ڪردار اسان جي وچ ۾آهي.

دعا آهي مالڪ سائين کيس وڏي ڄمار عطا ڪري.

The 84th birthday of respected social reformer, educationist, and founder of one of Sindh’s largest social welfare organizations, Dr. Suleman Shaikh, was celebrated by SAGA Karachi Branch on 4 June 2026 at Arts Council Karachi.

Indeed, we are fortunate to have among us such a visionary, revolutionary, and exemplary personality whose life reflects dedication, practical service, and commitment to humanity.

We pray that Almighty Allah blesses him with good health, happiness, and a long life so that he may continue inspiring and serving society for many years to come.

#SulemanShaikh

#84thBirthdayCelebration

#SAGAKarachi

#SocialReformer

#Educationist

#Sindh

#CommunityService

#SocialWelfare

#Leadership

#Inspiration

#HumanityFirst

#ServingSociety

#ArtsCouncilKarachi

#SindhDevelopment

#VisionaryLeader

#RespectAndHonor

#LegacyOfService

#BirthdayTribute

#Pakistan

#SindhPride 

#SGA 

#sindhgraduateassociation 

#drzulfiqarbehan

(سگا جي 54 هين سالگرھ,  ڊاڪٽر سليمان شيخ صاحب جي 84 هين ساگرھ موقعي تي ورتل تصوير)

Visit of the classmates at my office

Dated: 20 May 2026 I am sincerely thankful to my #classmates and friends from #iqraUniversity for visiting my office at the #Directorate of #Curriculum, #Assessment and #Research #DcarSindh . It was a true pleasure connecting with such wonderful colleagues and friends. ​In the picture 1. ​Dr. Muhammad Luqman Nohri , Director General, ECCE, Government of Sindh 2. ​Dr.Mir Hassan Dahri, Director, PITE, Sindh 3. ​Dr. Chaman Mansha, District Education Officer 4. ​Dr. Shahnawaz Sahito, Additional Director (Curriculum), DCAR, Sindh 5. ​Mr. Nabi Bux Samo, Senior Teacher 6. Mr.Gul Mohd Keriyo Deputy Director DCAR Sindh 7. Mr.Daleel Jatoi Deputy Director DCAR Sindh 8. ​Dr. Zulifiqar Behan , Additional Director (EA&P), DCAR, Sindh IQRAUniversity #DCARSindh #EducationLeaders #SindhEducation #ProfessionalNetworking #AcademicCollaboration #drzulfiqarbehan #SchoolEducationDepartment

مايوسي: سبب، قسم، اثر ۽ علاج (هڪ جامع نفسياتي ۽ سماجي تجزيو) ڊاڪٽر ذوالفقار بھڻ

مايوسي: سبب، قسم، اثر ۽ علاج (هڪ جامع نفسياتي ۽ سماجي تجزيو)

ڊاڪٽر ذوالفقار بھڻ 

مايوسي (Despair / Hopelessness) انسان جي اندر پيدا ٿيندڙ هڪ اهڙي پيچيده ذهني ۽ جذباتي ڪيفيت آهي، جنهن ۾ ماڻهو پاڻ کي بي وس، نااميد، اداس ۽ مقصد کان محروم محسوس ڪندو آهي. جڏهن انسان جون اميدون ٽٽي پون، خواهشون اڌوريون رهجي وڃن يا زندگيءَ جا مسئلا سندس برداشت جي حد کان ٻاهر نڪري وڃن، تڏهن مايوسيءَ جو جنم ٿيندو آهي.

هيءَ ڪا عارضي اداسي ناهي، پر هڪ اهڙي خطرناڪ نفسياتي حالت آهي، جيڪا انسان جي سوچڻ جي صلاحيت، جسماني صحت، سماجي لاڳاپن ۽ روحاني سڪون کي مڪمل طور تي پنهنجي لپيٽ ۾ وٺي سگهي ٿي. اڄ جي تيز رفتار، مادي پرست ۽ مقابلي واري دور ۾، مايوسي رڳو هڪ انفرادي مسئلو ناهي رهي، پر هڪ عالمگير سماجي بحران بڻجي چڪي آهي، جنهن مان شاگرد، نوجوان، نوڪري پيشه ماڻهو ۽ ٻڍا سڀ متاثر ٿي رهيا آهن.

مايوسي ڇا آهي؟ (نفسياتي ۽ فلسفيانه پسمنظر)

نفسياتي ماهرن موجب، مايوسي اصل ۾ ذهن جي هڪ اهڙي دفاعي ناڪامي آهي، جتي انسان کي مستقبل جو هر رستو بند نظر ايندو آهي. ان جا اهم نشان هي آهن:

 مستقبل جي اونداهي:

اهو احساس ته حالتون ڪڏهن به بهتر نه ٿينديون.

 بي وسي (Helplessness):

 اهو سوچڻ ته انسان پنهنجي حالتن کي تبديل ڪرڻ جي طاقت نٿو رکي.

 زندگيءَ تان هٿ کڻڻ:

 روزمره جي ڪمن ۽ پسنديدہ سرگرمين مان دلچسپي مڪمل ختم ٿي وڃڻ.

سماجي ۽ روحاني لحاظ کان، اها حالت انسان جي اندروني اطمينان جي کوٽ ۽ وجودي بحران (Existential Crisis) جي علامت هوندي آهي، جتي ماڻهو پنهنجي هجڻ جو مقصد وڃائي ويهندو آهي.

 مايوسي جا مختلف قسم

مايوسيءَ جي نوعيت ۽ شدت هر انسان ۾ مختلف ٿي سگهي ٿي. ان جا مکيه قسم هي آهن:

1. عارضي يا موقعي جي مايوسي (Situational Despair)

هيءَ مايوسي ڪنهن خاص واقعي يا ناڪاميءَ جي نتيجي ۾ عارضي طور پيدا ٿيندي آهي. مثال طور: امتحان ۾ فيل ٿيڻ، نوڪري هٿان هلي وڃڻ، يا ڪاروبار ۾ نقصان ٿيڻ. وقت گذرڻ سان گڏ انسان ان مان ٻاهر نڪري ايندو آهي.

 2. دائمي يا گهري مايوسي (Chronic / Clinical Despair)

هيءَ هڪ خطرناڪ شڪل آهي، جيڪا مهينن يا سالن تائين برقرار رهندي آهي. ان ۾ ماڻهو مسلسل نااميديءَ جي گهري کڏ ۾ هوندو آهي. نفسيات جي ٻوليءَ ۾ اها اڳتي هلي ڊپريشن (Depression) جي بيماريءَ ۾ تبديل ٿي ويندي آهي.

 3. ذاتي ۽ وجودي مايوسي (Personal & Existential Despair)

جڏهن انسان پنهنجي ذات، ڏات، يا ظاهر کان مطمئن نه هجي. پاڻ کي ٻين کان گهٽ سمجهڻ (Inferiority Complex)، گهٽ خوداعتمادي ۽ موت يا زندگيءَ جي مقصد بابت منفي سوچون ان جو سبب بڻجنديون آهن.

 4. سماجي ۽ معاشي مايوسي (Socio-Economic Despair)

هي حالتون پيدا ڪنديون آهن. سماج ۾ موجود بيروزگاري، غربت، ناانصافي، طبقاتي فرق، ۽ سياسي عدم استحڪام جڏهن فرد کي پنهنجي لپيٽ ۾ وٺندا آهن، ته هو سڄي سماجي نظام مان مايوس ٿي ويندو آهي.

 5. روحاني مايوسي (Spiritual Despair)

جڏهن انسان پنهنجي خالق سان تعلق ۾ ڪمزوري محسوس ڪري، ضمير جي ملامت جو شڪار هجي، يا اندروني روحاني سڪون کان محروم ٿي وڃي، ته اها ڪيفيت جنم وٺندي آهي.

 مايوسي جا بنيادي سبب

مايوسي ڪنهن هڪ سبب سان ناهي ايندي، ان جي پٺيان ڪيترائي اندروني ۽ ٻاهرين عنصر هوندا آهن:

| سبب جو درجو | مکيه عنصر ۽ تفصيل |

| نفسياتي سبب | منفي سوچڻ جي عادت، ماضيءَ جي تلخ يادن ۾ گم رهڻ، ۽ ناڪاميءَ جو حد کان وڌيڪ خوف. |

| سماجي سبب| اڪيلائي (Loneliness)، گهريلو تڪرار، طلاق، مائٽن ۽ دوستن جي بي رخي، ۽ سماجي دٻاءُ. |

| معاشي سبب | غربت، وڌندڙ مهنگائي، قرضن جو بار، ۽ قابليت هجڻ جي باوجود نوڪري نه ملڻ. |

| گليمر سبب | اڄ جو تيز تڪڙ وارو ماحول، جتي سوشل ميڊيا تي ٻين جي مصنوعي خوشال زندگي ڏسي انسان پنهنجي سادي زندگي مان بيزار ٿي پوي ٿو. |

| روحاني سبب | توڪل (الله تي ڀروسي) جي کوٽ ۽ زندگيءَ کي صرف مادي فائدن تائين محدود سمجهڻ. |

 مايوسي جا انساني زندگيءَ تي اثر

مايوسي رڳو دماغ تائين محدود نه رهندي آهي، پر اها انسان جي سڄي وجود کي مسمار ڪري ڇڏيندي آهي:

 ذهني اثر:

 مسلسل پريشاني، يادداشت جي ڪمزوري، فيصلي ڪرڻ جي صلاحيت جو ختم ٿيڻ، ۽ سخت صورت ۾ آپگهات (خودڪشي) جا سوچون اچڻ.

 جسماني اثر:

 ننڊ جو غائب ٿيڻ يا حد کان وڌيڪ ننڊ اچڻ، دائمي ٿڪ، بک جو مري وڃڻ، مٿي جو سور، ۽ مدافعتي نظام (Immune System) جو ڪمزور ٿيڻ.

 سماجي اثر:

 انسان پاڻ کي هڪ ڪمري ۾ بند ڪري ڇڏيندو آهي، لاڳاپا ٽٽي پوندا آهن ۽ ڪم ڪار يا پڙهائيءَ جي ڪارڪردگي صفر ٿي ويندي آهي.

 مايوسي جو سائنسي ۽ عملي علاج

مايوسيءَ کان نجات حاصل ڪرڻ ممڪن آهي، پر ان لاءِ هڪ منظم حڪمت عملي، سوچ جي تبديلي ۽ ڪوشش جي ضرورت هوندي آهي:

 1. سوچ جي زاويي کي تبديل ڪرڻ (Cognitive Restructuring)

انسان کي گهرجي ته هو پنهنجي منفي سوچن کي چيلينج ڪري. ناڪاميءَ کي زندگيءَ جو پڇاڙي نه، پر هڪ تجربو ۽ سبق سمجهيو وڃي. هڪ مشهور قول آهي: *"زندگي اها ناهي جيڪا توهان سان ٿئي ٿي، پر اها آهي ته توهان ان تي ڪيئن ردعمل ڏيکاريو ٿا."*

 2. روحاني علاج ۽ توڪل

ذهني سڪون جو هڪ وڏو ذريعو روحانيت آهي. پنهنجي خالق سان رابطو مضبوط ڪرڻ، دعا گهرڻ ۽ ايمان کي تازو ڪرڻ سان دل کي عجيب سڪون ملندو آهي. اها پڪ هئڻ گهرجي ته هر ڏکئي وقت کان پوءِ سکن جو دور ضرور ايندو آهي.

 3. طرزِ زندگي (Lifestyle) ۾ تبديلي

 ورزش ۽ صحت بخش غذا:

 جسماني سرگرميون دماغ ۾ خوشي پيدا ڪندڙ هارمونز (Endorphins) کي وڌائين ٿيون.

 مصروفيت:

 نوان شوق پيدا ڪرڻ، ڪتاب پڙهڻ، يا ڪا تخليقي سرگرمي (پينٽنگ، لکڻ، باغباني) اختيار ڪرڻ سان ذهن منفي سوچن کان پري رهي ٿو.

 سوشل ميڊيا جو محدود استعمال:

 ٻين سان پنهنجو مقابلو ڪرڻ بند ڪيو.

4. مثبت سماجي دائرو

اڪيلائيءَ کي الوداع چئو. اهڙن دوستن ۽ خاندان جي ميمبرن سان وقت گذاريو جيڪي توهان کي حوصلو ڏين ٿا ۽ توهان جي صلاحيتن تي ڀروسو رکن ٿا. پنهنجي دل جو حال ڪنهن ويجهي فرد سان اورڻ سان اڌ بار ائين ئي هلڪو ٿي ويندو آهي.

 5. ماهر نفسيات جي مدد (Professional Help)

جيڪڏهن مايوسي حد کان وڌي وڃي ۽ گهر جي ڪوششن سان گهٽ نه ٿئي، ته ڪنهن نفسياتي ماهر (Psychologist/Counselor) سان رابطو ڪرڻ ۾ ڪا به شرم محسوس نه ڪرڻ گهرجي. ٿراپي (Therapy) ۽ ڪائونسلنگ ان جو بهترين علاج آهن.

 اسلام ۽ اميد جو درس

اسلام ۾ مايوسيءَ جي ڪا به گنجائش ناهي، ان کي ايمان جي ڪمزوريءَ سان تشبيهه ڏني وئي آهي. قرآن پاڪ ۾ الله تعاليٰ جو واضح ارشاد آهي:

> "قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ"**

> (ترجمو: چئو ته اي منهنجا ٻانها، جن پنهنجي جانين تي ظلم ڪيو آهي، الله جي رحمت مان نااميد نه ٿيو.)

مطلب ته مايوسي هڪ خاموش قاتل آهي، جيڪو انسان جي اندروني صلاحيتن کي دڏي (ڳاري) ڇڏيندو آهي. پر انسان کي اهو ياد رکڻ گهرجي ته مشڪلاتون، ناڪاميون ۽ ڏک زندگيءَ جو مستقل حصو ناهن، پر عارضي موسم آهن.

زندگي نالو ئي اميد، اڻٿڪ جدوجهد ۽ حوصلي جو آهي. ڪاري رات جيتري به اونداهي هجي، پر صبح جو روشن سج ان کي ختم ڪري ئي دم وٺندو آهي. تنهنڪري، پنهنجي سوچ کي مثبت بڻايو، خالق تي ڀروسو رکو ۽ همت سان اڳتي وڌو، ڇاڪاڻ ته نااميديءَ جي اڳيان هميشه هڪ نئين شروعات اوهان جي انتظار ۾ هوندي آهي.

NED University of Engineering & Technology By #DrZulfiqarBehan سنڌ جي علمي، فني ۽ انسان دوست تاريخ جو روشن باب

 

NED University of Engineering & Technology

By #DrZulfiqarBehan

سنڌ جي علمي، فني ۽ انسان دوست تاريخ جو روشن باب

سنڌ جي سرزمين هزارين سالن کان علم، تهذيب، تمدن، واپار ۽ فڪر جي حوالي سان دنيا جي اهم علائقن ۾ شمار ٿيندي رهي آهي. موئن جي دڙي جي قديم تهذيب کان وٺي جديد تعليمي ادارن تائين، سنڌ هميشه علم ۽ شعور جي روشني پکيڙيندڙ خطي طور سڃاتي وئي آهي. سنڌ جي تعليمي ادارن ڪيترائي عالم، مفڪر، شاعر، انجنيئر، سائنسدان ۽ سماجي اڳواڻ پيدا ڪيا آهن، جن پنهنجي علم ۽ صلاحيتن سان نه صرف سنڌ، پر پوري پاڪستان ۽ دنيا ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو آهي.

انهن ادارن ال مان هڪ اهم ۽ معتبر نالو NED University of Engineering & Technology جو آهي، جيڪو پاڪستان جي قديم ترين ۽ بهترين انجنيئرنگ يونيورسٽين ۾ شمار ٿئي ٿو. هي ادارو صرف انجنيئرنگ جي تعليم جو مرڪز نه، پر سنڌ جي علمي عظمت، جديد سوچ، فني ترقي ۽ انسان دوستيءَ جي هڪ زندهه علامت پڻ آهي.

NED

 يونيورسٽيءَ جي تاريخ رڳو هڪ تعليمي اداري جي تاريخ نه آهي، پر اها سنڌ ۾ جديد تعليم، انجنيئرنگ شعور، سماجي خدمت ۽ قومي ترقيءَ جي هڪ مڪمل داستان آهي. هن اداري جي قيام پٺيان ڪيترن ئي علم دوست ماڻهن جي محنت، قرباني ۽ انسان دوستي شامل آهي، خاص طور تي اها شخصيت جنهن جي نالي تي هن اداري کي “NED” سڏيو وڃي ٿو، يعني Nadirshaw Edulji Dinshaw۔

نادرشا ايڊولجي ڊنشا ڪير هو؟

Nadirshaw Edulji Dinshaw برصغير جي پارسي برادريءَ سان تعلق رکندڙ هڪ مشهور انسان دوست، واپاري، سماجي اڳواڻ ۽ تعليم جي واڌاري لاءِ ڪم ڪندڙ شخص هو. پارسي برادري هميشه علم، واپار، صنعت، سماجي خدمت ۽ روشن خياليءَ جي حوالي سان وڏي عزت رکي ٿي. هن برادريءَ جا ڪيترائي ماڻهو برصغير ۾ تعليمي ادارن، اسپتالن، لائبريرين ۽ سماجي فلاحي منصوبن جي قيام ۾ اڳڀرا رهيا آهن.

نادرشا ايڊولجي ڊنشا پڻ انهن ئي روشن خيال ماڻهن مان هو، جن پنهنجي دولت کي سماج جي ڀلائي ۽ تعليم جي ترقيءَ لاءِ استعمال ڪيو. 

هن جو خاندان بمبئي ۽ سنڌ ۾ واپاري ۽ سماجي حيثيت رکندڙ خاندانن مان شمار ٿيندو هو. ان دور ۾ جڏهن جديد فني تعليم جا ادارا تمام گهٽ هئا ۽ انجنيئرنگ جي تعليم صرف محدود ماڻهن تائين پهتل هئي، تڏهن نادرشا ۽ سندس خاندان جديد تعليمي ادارن جي اهميت کي محسوس ڪيو.

جڏهن سنڌ ۾ انجنيئرنگ ڪاليج قائم ڪرڻ جي رٿابندي ٿي رهي هئي، تڏهن مالي وسيلن جي کوٽ وڏي رڪاوٽ بڻيل هئي. بمبئي يونيورسٽيءَ واضح شرط رکيو ته انجنيئرنگ جي تعليم لاءِ الڳ عمارتون، جديد ليبارٽريون، ورڪشاپ ۽ تدريسي سهولتون هجڻ ضروري آهن. ان وقت حڪومت وٽ ايترا وسيلا موجود نه هئا.

اهڙي وقت ۾ Nadirshaw Edulji Dinshaw جي خاندان وڏي فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي تقريباً هڪ لک پنجاهه هزار رپين جو وڏو عطيو ڏنو، جيڪو اُن دور ۾ انتهائي وڏي رقم سمجهي ويندي هئي. انهيءَ مالي امداد سان انجنيئرنگ ڪاليج جون عمارتون، ليبارٽريون، ورڪشاپس ۽ فني سهولتون قائم ڪيون ويون.

شروع ۾ هن اداري جو نالو “Prince of Wales Engineering College” رکيو ويو هو، پر پوءِ نادرشا ايڊولجي ڊنشا جي خدمتن جي اعتراف طور اداري جو نالو “Nadirshaw Edulji Dinshaw Engineering College” رکيو ويو، جيڪو مختصر صورت ۾ “NED College” سڏجڻ لڳو.

هي نالو رڳو هڪ شخص جي يادگار نه، پر علم دوستي، سخاوت، انسانيت ۽ قومي خدمت جي علامت بڻجي ويو.

سنڌ ۾ انجنيئرنگ تعليم جي ضرورت

ويهين صديءَ جي شروعاتي دور ۾ سنڌ ۾ جديد انجنيئرنگ تعليم جا موقعا تمام محدود هئا. ان وقت سنڌ ۾ وڏا ترقياتي منصوبا شروع ٿي رهيا هئا، خاص طور تي سکر بئراج جو منصوبو، جنهن لاءِ تربيت يافته سول انجنيئرن جي وڏي ضرورت محسوس ٿي رهي هئي.

ان وقت انجنيئرنگ جي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ شاگردن کي بمبئي يا ٻين وڏن شهرن ڏانهن وڃڻو پوندو هو، جيڪو هر ڪنهن لاءِ ممڪن نه هو. انهيءَ صورتحال کي ڏسندي سنڌ جي تعليمي ۽ سماجي اڳواڻن انجنيئرنگ ڪاليج قائم ڪرڻ جي ضرورت محسوس ڪئي.

ڊي جي سنڌ ڪاليج ۾ انجنيئرنگ سان لاڳاپيل ڪجهه ڪلاسن جو آغاز ڪيو ويو، جتي پبلڪ ورڪس ڊپارٽمينٽ، ميونسپل ۽ لوڪل بورڊز جي عملي کي تربيت ڏني ويندي هئي. پر جلد ئي محسوس ڪيو ويو ته سنڌ کي هڪ مڪمل انجنيئرنگ ڪاليج جي ضرورت آهي.

NED ڪاليج جو قيام

29 آگسٽ 1921ع تي ڪاليج جي پرنسپل سي ايس شاهاڻي انجنيئرنگ جي ڊگري ڪلاسن جي شروعات لاءِ اهم قدم کنيا. سنڌ جي ڪمشنر ذريعي بمبئي يونيورسٽيءَ کي انجنيئرنگ ڪاليج قائم ڪرڻ لاءِ درخواست موڪلي وئي.

شروع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ مالي وسيلن جي کوٽ سبب درخواست رد ڪري ڇڏي، پر سنڌ جي علم دوست ماڻهن، واپارين ۽ سماجي اڳواڻن گڏجي مالي سهڪار فراهم ڪيو. خاص طور تي Nadirshaw Edulji Dinshaw جي خاندان پاران ڏنل وڏي امداد انهيءَ منصوبي کي حقيقت ۾ تبديل ڪيو 

1923ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ پاران سول انجنيئرنگ جي پهرين ۽ ٻي سال جي ڪلاسن لاءِ عارضي الحاق ڏنو ويو. انهيءَ سال 78 شاگردن کي داخلا ڏني وئي. بعد ۾ 1927ع ۾ مستقل الحاق حاصل ٿيو.

شروعاتي عمارتون ۽ جديد سهولتون

#NED

 ڪاليج جي شروعاتي عمارتن ۾ چار وڏا بلاڪ ۽ ٻه شيڊ شامل هئا. انهن ۾ پاور هائوس، اليڪٽريڪل ليبارٽري، هائيڊرولڪس ليبارٽري، بوائلر روم، انجڻ روم ۽ مشين شاپس وغيره قائم ڪيا ويا.

جڏهن ته مرڪزي بلاڪ جو نالو سيٺ فتح چند ديوان داس خلناڻي هال رکيو ويو. 

هڪ ٻيو بلاڪ بائي پوري بائي ۽ بچار بائي جي نالي سان منسوب ڪيو ويو، جتي اليڪٽريڪل ۽ هائيڊرولڪس ليبارٽريون قائم هيون.

انهن عمارتن جي تعمير تي تقريباً ٻه لک پنجاهه هزار رپيا خرچ ٿيا، جڏهن ته مشينري، ڪتابن، اوزارن ۽ فرنيچر تي پڻ وڏي رقم خرچ ڪئي وئي. انهيءَ دور ۾ اهڙيون سهولتون انجنيئرنگ تعليم لاءِ انتهائي جديد سمجهيون وينديون هيون.

پاڪستان کان پوءِ NED جو سفر

1947ع ۾ پاڪستان جي قيام کان پوءِ NED ڪاليج سنڌ حڪومت جي انتظام هيٺ آيو. بعد ۾ ان کي University of Karachi سان الحاق ڪيو ويو.

1964ع ۾ ڪاليج کي پراڻي ۽ محدود جڳهه تان هڪ نئين ۽ وسيع ڪئمپس ڏانهن منتقل ڪرڻ جو منصوبو تيار ڪيو ويو. عالمي بينڪ جي مالي سهڪار سان هي منصوبو مڪمل ڪيو ويو ۽ 1975ع ۾ ادارو پنهنجي نئين ڪئمپس ۾ منتقل ٿيو.

يونيورسٽيءَ جو درجو

1 مارچ 1977ع تي سنڌ اسيمبليءَ جي هڪ ايڪٽ تحت NED گورنمينٽ انجنيئرنگ ڪاليج کي باقاعده طور “NED University of Engineering & Technology” جو درجو ڏنو ويو.

هي سنڌ ۽ پاڪستان لاءِ هڪ وڏو تعليمي سنگ ميل هو، ڇاڪاڻ ته هاڻي هي ادارو مڪمل يونيورسٽيءَ جي حيثيت سان انجنيئرنگ، تحقيق ۽ جديد سائنس جي شعبن ۾ وڌيڪ ترقي ڪرڻ لڳو.

جديد دور ۾ NED يونيورسٽي

اڄ NED University of Engineering & Technology پاڪستان جي مشهور ترين انجنيئرنگ يونيورسٽين مان هڪ آهي.

 هتي هزارين شاگرد سول، مڪينيڪل، اليڪٽريڪل، اليڪٽرانڪس، ڪمپيوٽر، ڪيميڪل، انڊسٽريل، بائيو ميڊيڪل ۽ ٻين ڪيترن ئي شعبن ۾ تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

يونيورسٽيءَ ۾ جديد ليبارٽريون، ريسرچ سينٽر، لائبريريون ۽ ٽيڪنالاجي مرڪز قائم آهن. هتي ٿيندڙ تحقيق نه صرف پاڪستان پر عالمي سطح تي پڻ اهميت رکي ٿي.

ٿر ۾ ڪيمپس 

2019ع ۾ ٿرپارڪر جي شهر مٺي ۾ “ٿر انسٽيٽيوٽ آف انجنيئرنگ، سائنسز اينڊ ٽيڪنالاجي” قائم ڪيو ويو، جيڪو NED University of Engineering & Technology جو اهم تعليمي منصوبو آهي.

هن اداري جو مقصد ٿر جي نوجوانن کي معياري انجنيئرنگ ۽ سائنسي تعليم مهيا ڪرڻ آهي، جيئن اهي پنهنجي علائقي جي ترقيءَ ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن.

NED

 يونيورسٽيءَ جو قومي ڪردار

هي ادارو پاڪستان جي صنعتي، معاشي ۽ فني ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. هتان جا فارغ التحصيل انجنيئر ملڪ جي وڏن منصوبن، ڪارخانن، رستن، پلن، ڊيمز، انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ توانائيءَ جي منصوبن ۾ خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن.

دنيا جي مختلف ملڪن ۾ پڻ NED جا انجنيئر پنهنجي قابليت ۽ مهارت سبب وڏي عزت رکن ٿا.

NED University of Engineering & Technology رڳو هڪ تعليمي ادارو نه، پر سنڌ جي علمي عظمت، انجنيئرنگ مهارت، جديد سوچ ۽ انسان دوستيءَ جي زندهه علامت آهي.

هن اداري جي پويان Nadirshaw Edulji Dinshaw جهڙن عظيم انسان دوست ماڻهن جون خدمتون شامل آهن، جن پنهنجي دولت ۽ وسيلن کي تعليم ۽ سماجي ترقيءَ لاءِ وقف ڪيو.

#NED

 يونيورسٽيءَ جو سفر اهو ثابت ڪري ٿو ته جڏهن قومون تعليم، تحقيق، سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ کي اهميت ڏين ٿيون، تڏهن اهي ترقيءَ جون نيون منزلون حاصل ڪن ٿيون.

اڄ به NED هزارين نوجوانن لاءِ علم، محنت، اميد ۽ روشن مستقبل جي علامت بڻيل آهي، 

🇵🇰 

NED University of Engineering & Technology

By #DrZulfiqarBehan

سندھ کی علمی، فنی اور انسان دوست تاریخ کا روشن باب

سندھ کی سرزمین ہزاروں سالوں سے علم، تہذیب، تمدن، تجارت اور فکری ترقی کا ایک اہم مرکز رہی ہے۔ موئن جو دڑو کی قدیم تہذیب سے لے کر جدید تعلیمی اداروں تک، سندھ ہمیشہ علم و شعور کی روشنی پھیلانے والا خطہ رہا ہے۔ یہاں کے تعلیمی اداروں نے بے شمار علماء، مفکرین، انجینئرز، سائنسدانوں اور سماجی رہنماؤں کو جنم دیا ہے جنہوں نے نہ صرف سندھ بلکہ پاکستان اور دنیا میں اپنا نام روشن کیا۔

انہی عظیم اداروں میں سے ایک نمایاں نام NED University of Engineering & Technology ہے، جو پاکستان کی قدیم ترین اور ممتاز انجینئرنگ یونیورسٹیوں میں شمار ہوتی ہے۔ یہ ادارہ صرف انجینئرنگ کی تعلیم کا مرکز نہیں بلکہ سندھ کی علمی عظمت، جدید سوچ، فنی ترقی اور انسان دوستی کی علامت بھی ہے۔

NED

 یونیورسٹی کی تاریخی اہمیت

NED یونیورسٹی کی تاریخ صرف ایک تعلیمی ادارے کی تاریخ نہیں بلکہ یہ سندھ میں جدید تعلیم، انجینئرنگ شعور، سماجی خدمت اور قومی ترقی کی مکمل داستان ہے۔

اس ادارے کا نام جس عظیم شخصیت کے نام پر رکھا گیا وہ تھے

Nadirshaw Edulji Dinshaw، جو ایک انسان دوست، تاجر اور سماجی خدمت گزار شخصیت تھے۔

نادرشا ایڈولجی ڈنشا کون تھے؟

نادرشا ایڈولجی ڈنشا برصغیر کی پارسی برادری سے تعلق رکھنے والے ایک معروف انسان دوست، کاروباری شخصیت اور تعلیم کے فروغ کے حامی تھے۔ پارسی برادری ہمیشہ علم، صنعت اور سماجی خدمت کے لیے مشہور رہی ہے۔

انہوں نے اپنی دولت کا بڑا حصہ تعلیم اور فلاحی منصوبوں کے لیے وقف کیا۔ جب سندھ میں انجینئرنگ کالج کے قیام کا منصوبہ بنایا گیا تو مالی وسائل کی شدید کمی تھی۔ ایسے وقت میں ڈنشا خاندان نے تقریباً ایک لاکھ پچاس ہزار روپے کا عظیم عطیہ دیا، جو اس دور میں بہت بڑی رقم تھی۔

اسی مالی تعاون کی بدولت انجینئرنگ کالج کی عمارتیں، لیبارٹریز اور ورکشاپس قائم ہو سکیں۔ ابتدا میں اس کا نام “Prince of Wales Engineering College” رکھا گیا، لیکن بعد میں اسے NED کے نام سے منسوب کیا گیا۔

سندھ میں انجینئرنگ تعلیم کی ضرورت

20ویں صدی کے آغاز میں سندھ میں جدید انجینئرنگ تعلیم کے مواقع نہ ہونے کے برابر تھے۔ سکھر بیراج جیسے بڑے منصوبوں کے لیے تربیت یافتہ انجینئرز کی ضرورت تھی۔

طلبہ کو بمبئی یا دیگر شہروں جانا پڑتا تھا، جو ہر کسی کے لیے ممکن نہ تھا۔ اسی ضرورت کے تحت ایک علیحدہ انجینئرنگ ادارے کی بنیاد رکھی گئی۔

NED

 کالج کا قیام

1921 میں انجینئرنگ تعلیم کے لیے اقدامات شروع ہوئے۔ 1923 میں بمبئی یونیورسٹی سے عارضی الحاق ملا اور 78 طلبہ نے داخلہ لیا۔ 1927 میں مستقل الحاق حاصل ہوا۔

کالج کی ابتدائی عمارتوں میں لیبارٹریز، پاور ہاؤس، مشین شاپس اور جدید انجینئرنگ سہولیات شامل تھیں، جو اس دور میں انتہائی ترقی یافتہ تصور کی جاتی تھیں۔

پاکستان کے بعد کا دور

1947 کے بعد ادارہ سندھ حکومت کے تحت آیا اور بعد میں یونیورسٹی آف کراچی سے منسلک ہوا۔ 1977 میں اسے مکمل یونیورسٹی کا درجہ دیا گیا اور یہ باقاعدہ طور پر

NED University of Engineering & Technology

بن گئی۔

جدید دور میں NED یونیورسٹی

آج یہ ادارہ پاکستان کی سب سے بڑی اور معیاری انجینئرنگ یونیورسٹیوں میں شامل ہے۔ یہاں سول، الیکٹریکل، مکینیکل، کمپیوٹر، بائیومیڈیکل اور دیگر شعبوں میں ہزاروں طلبہ تعلیم حاصل کر رہے ہیں۔

یونیورسٹی میں جدید لیبارٹریز، ریسرچ سینٹرز اور عالمی معیار کی سہولیات موجود ہیں۔

تھر کیمپس

2019 میں مٹھی میں تھر انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی قائم کیا گیا، جو NED کا ایک اہم منصوبہ ہے، تاکہ تھر کے نوجوان بھی معیاری تعلیم حاصل کر سکیں۔

قومی کردار

NED

 یونیورسٹی کے فارغ التحصیل انجینئرز پاکستان اور دنیا بھر میں بڑے ترقیاتی منصوبوں، انفراسٹرکچر، ٹیکنالوجی اور توانائی کے شعبوں میں خدمات انجام دے رہے ہیں۔

NED

 یونیورسٹی صرف ایک ادارہ نہیں بلکہ سندھ کی علمی عظمت، انسان دوستی اور جدید ترقی کی علامت ہے۔ یہ ادارہ ثابت کرتا ہے کہ تعلیم اور تحقیق ہی قوموں کی ترقی کی بنیاد ہیں۔

NED University of Engineering & Technology

By #DrZulfiqarBehan

A Bright Chapter in the Intellectual, Technical, and Humanitarian History of Sindh

Sindh has been a center of knowledge, civilization, trade, and intellectual development for thousands of years. From the ancient civilization of Mohenjo-daro to modern educational institutions, Sindh has always been known as a land of learning and enlightenment.

Among its prestigious institutions, NED University of Engineering & Technology stands as one of the oldest and most respected engineering universities in Pakistan. It is not only an institution of engineering education but also a symbol of intellectual excellence, technological progress, and human service.

Historical Importance of NED University

The history of NED University is not just the story of an institution; it is a complete narrative of modern education, engineering awareness, social service, and national development in Sindh.

The university is named after

Nadirshaw Edulji Dinshaw,

a well-known philanthropist, businessman, and social reformer.

Who Was Nadirshaw Edulji Dinshaw?

Nadirshaw Edulji Dinshaw belonged to the Parsi community of the Indian subcontinent, known for their contributions to education, industry, and social welfare.

He generously donated a large amount of money (around 150,000 rupees at that time) for the establishment of an engineering college in Sindh. This contribution enabled the construction of buildings, laboratories, and workshops.

Initially, the institution was named “Prince of Wales Engineering College,” but later it was renamed in honor of his contribution as NED College.

Need for Engineering Education in Sindh

In the early 20th century, engineering education opportunities in Sindh were very limited. Large infrastructure projects such as the Sukkur Barrage required trained engineers.

Students had to travel to Bombay or other cities, which was not possible for many families. This created the need for a local engineering institution.

Establishment of NED College

In 1921, efforts began to establish an engineering college. In 1923, temporary affiliation was granted by Bombay University, and 78 students were enrolled. In 1927, permanent affiliation was achieved.

The early campus included laboratories, power houses, machine shops, and modern engineering facilities, which were highly advanced for that time.

After the Creation of Pakistan

After 1947, the institution came under the Government of Sindh and was later affiliated with the University of Karachi. In 1977, it was granted full university status and officially became

NED University of Engineering & Technology.

NED University in the Modern Era

Today, NED University is one of the leading engineering universities in Pakistan. Thousands of students are enrolled in various disciplines such as civil, mechanical, electrical, computer, chemical, and biomedical engineering.

The university has modern laboratories, research centers, and advanced technological facilities.

Thar Campus

In 2019, the Thar Institute of Engineering, Sciences and Technology was established in Mithi as a major extension of NED University to provide quality education to students in the Thar region.

National Role

Graduates of NED University are contributing to major infrastructure, industrial, and technological projects in Pakistan and around the world.

NED University is not just an educational institution; it is a living symbol of Sindh’s intellectual heritage, humanistic values, and modern development.

It proves that education and research are the true foundations of national progress.

#NEDUniversity

#NEDUET

#EngineeringEducation

#SindhEducation

#HigherEducation

#EngineeringLegacy

#NadirshawEduljiDinshaw

#EducationalHistory

#SindhHistory

#TechnologyEducation

#AcademicExcellence

#EngineeringPakistan

#KnowledgeAndInnovation

#UniversityLife

#EducationalLeadership

#DrZulfiqarAliBehan

#SindhiWriters

#ResearchAndInnovation

#EducationForAll

#LegacyOfKnowledge

Zulfiqar Behan Dr. Zulifiqar Behan